Przejdź do treści
W Szwecji
Sztokholm

Birka: osada wikingów i wyprawa ze Sztokholmu

Redakcja W Szwecji5 min czytania
Birka
Fot. Adam.thomp07, CC BY-SA 4.0

Birka to osada wikingów na wyspie Björkö, około 30 kilometrów na zachód od dzisiejszego Sztokholmu. Z tego artykułu dowiesz się, jak na nią dotrzeć, co zobaczyć na miejscu, jak wyglądał handel w osadzie i na co zwrócić uwagę przy planowaniu wyjazdu.

Gdzie leży Birka i jak daleko od Sztokholmu?

Birka leży na wyspie Björkö, na jeziorze Mälaren, około 30 kilometrów na zachód od dzisiejszego centrum Sztokholmu. Wyspa należy do gminy Ekerö. Birka jest blisko Sztokholmu, ale nie jest jego dzielnicą. To stanowisko archeologiczne, więc trzeba tam popłynąć łodzią.

Osada leży na wyspie, nie nad otwartym morzem. Dla planującego to ważne, bo cała wyprawa zależy od wody, pogody i rozkładu wycieczek. Na miejscu nie ma dużych zabudowań miejskich, a zwiedza się głównie pozostałości dawnej osady i cmentarzysko.

Birka była kiedyś portem, który leżał na szlaku między Skandynawią a Europą i Orientem. Dziś ten sam obszar to spokojna wyspa na jeziorze. Warto o tym pamiętać przed wyjazdem, bo nastawienie na zwiedzanie wykopalisk jest zupełnie inne niż oczekiwanie na miasto z kamienicami i ulicami.

Jak dojechać na Birkę z centrum Sztokholmu?

Na Birkę dociera się łodzią, a nie samochodem. Z centrum Sztokholmu wypływają wycieczki łodzią, ale ich trasy, godziny i przewoźnicy zmieniają się z roku na rok. Dlatego przed wyjazdem sprawdź:

  • przewoźnika i aktualne wycieczki łodzią na Birkę: sprawdź je na oficjalnej stronie przewoźnika, który organizuje wycieczki łodzią na tę wyspę
  • godzinę wypłynięcia i powrotu: sprawdź w aktualnym rozkładzie wycieczek łodzią odpływających z centrum Sztokholmu
  • czy bilet obejmuje zwiedzanie stanowiska na wyspie

Zaplanuj cały dzień. Podróż łodzią i zwiedzanie wypełniają większą część wyjazdu, a powrót zależy od tego, o której wypłynie ostatnia łódź. Nie układaj planu tak, żeby wracać tuż przed odpłynięciem, bo zmiana pogody albo opóźnienie mogą zmienić cały dzień.

Co zobaczyć na Birce?

Na wyspie zachowały się pozostałości osady z czasów wikingów. Najwięcej wiadomości daje cmentarzysko. Odkryto tam wiele grobów, a w nich biżuterię i liczne fragmenty tkanin. Część pozostałości jest odrestaurowana, więc zwiedzający widzi, jak wyglądał układ osady i jak ludzie żyli na wyspie.

Na sąsiedniej wyspie Adelsö leży Hovgården. Birka i Hovgården tworzą wspólny zespół archeologiczny, który pokazuje rozległe szlaki handlowe Skandynawii w epoce wikingów i ich wpływ na dalsze dzieje Europy. Jeśli masz czas, warto zobaczyć oba miejsca w jednym planie, bo razem uzupełniają obraz tamtych czasów.

Dawne zapisy wspominają kościół zbudowany w Birce, ale jego dokładne położenie nie jest pewne. Dlatego na miejscu nie należy szukać go jako wyraźnie oznaczonego zabytku. Lepiej skupić się na wykopaliskach, cmentarzysku i muzealnej części wyprawy.

Jak handlowano w Birce?

Birka była portem handlowym, przez który przechodziły towary z Skandynawii i wielu części Europy oraz Orientu. Najważniejsze w handlu były futra, wyroby z żelaza i wyroby rzemieślnicze. Futra pochodziły od Saamów, Finów, mieszkańców północno-zachodniej Rosji i miejscowych myśliwych. Wśród nich były futra niedźwiedzia, lisa, kuny, wydry i bobra. Ważnym towarem były też poroża renifera i przedmioty z nich wyrzeźbione, na przykład grzebienie.

Wśród znalezisk z grobów są przedmioty z dalekich stron: szkło, metalowe wyroby, ceramika z Nadrenii, chiński jedwab i bizantyjskie hafty ze złotą nicią. Najwięcej monet stanowią srebrne dirhamy z Bliskiego Wschodu. Monety angielskie i karolińskie są rzadkie. Ta różnorodność pokazuje, jak daleko sięgały kontakty mieszkańców wyspy.

Kto pisał o Birce?

Najstarszy opis pochodzi od Rimberta, który napisał żywot Ansgara, misjonarza. Ansgar działał w Birce około 829 roku. Rimbert opisał też podróż misjonarzy, w czasie której ich napadli piraci. Według niego Birka była ważna, bo miała port i było w niej regionalne zgromadzenie. Król Björn spotkał się z misjonarzem w Birce, a król Olaf spotkał go tam podczas drugiej wizyty misjonarza.

Drugim ważnym autorem był Adam z Bremy, który w latach od 1075 do 1076 opisał Birkę jako port Gotów, osłonięty od północy. Adam sam nigdy tam nie był, opierał się na relacjach. Najważniejsze zgromadzenie Szwedów, Ting wszystkich Szwedów, odbywało się w Uppsali, a nie w Birce. Birka pozostawała jednak ważnym miejscem spotkań lokalnych.

Czy Birka była miastem?

Birka bywa uznawana za miejską osadę handlową. Powstała około 750 roku jako port handlowy, a jej mieszkańców szacuje się na od 500 do 1000 osób. Należała do jednych z najwcześniejszych osad miejskich w Skandynawii. Wiele osób traktuje ją bardziej jak miasto targowe niż jak stałe osiedle z murami i ulicami.

Stanowisko Birka i Hovgården wpisano na listę UNESCO w 1993 roku, a numer wpisu to 555. Wpis wskazuje wartość kulturową zespołu, a nie tylko pojedynczych grobów. Dla zwiedzającego to dobra wskazówka, że miejsce jest chronione i zwiedza się je jako całość. Osada rozwijała się przez ponad 200 lat, więc jej pozostałości pokazują zmiany w czasie.

Dlaczego Birka upadła?

Birka została opuszczona w drugiej połowie X wieku. W tym samym czasie w rejonie Mälarenu zaczęła rosnąć chrześcijańska Sigtuna, która przejęła rolę głównego ośrodka handlowego nad Mälarenem. Przyczyny upadku nie są do końca jasne. Jedna z hipotez mówi, że osada padła ofiarą napadu wroga.

Duże znaczenie miały też zmiany geograficzne. Ląd wciąż się podnosi po zlodowaceniu. Zatoka, nad którą leżała Birka, z czasem stała się płytka i przekształciła się w jezioro. Dla statków oznaczało to kłopoty z dopłynięciem. Ten proces wpłynął też na późniejsze położenie Sztokholmu, który powstał nad wąskim przejściem Riddarfjärden.

Kiedy najlepiej jechać na Birkę?

Birka to stanowisko na wolnym powietrzu, więc pogoda ma duży wpływ na komfort zwiedzania i podróży łodzią. Sezon wycieczek ustal na stronie przewoźnika, bo to on decyduje, kiedy łodzie pływają. Poza sezonem łódź może nie kursować, a zwiedzanie wykopalisk zależy od tego, czy trasa w ogóle działa.

Szczegóły o temperaturach i opadach w poszczególnych miesiącach znajdziesz w artykule pogoda w Sztokholmie. Przy planowaniu weź pod uwagę, że na jeziorze bywa chłodniej i bardziej wietrznie niż w mieście. Zabierz ciepłą kurtkę nawet wtedy, gdy w mieście jest ciepło.

Od czego zacząć planowanie wyjazdu?

Zacznij od sprawdzenia sezonu i rozkładu wycieczek łodzią z centrum Sztokholmu. Wybierz przewoźnika i sprawdź, czy bilet obejmuje zwiedzanie stanowiska. Potem ustal, o której godzinie wracasz do miasta, i zostaw zapas czasu na ewentualne opóźnienie.

Zaplanuj dzień tak, żeby zostało trochę czasu na spokojne obejrzenie wykopalisk i muzeum na miejscu. Jeśli po powrocie zostaje czas w mieście, Muzeum Vasa leży na wyspie Djurgården w Sztokholmie i dobrze łączy się z kilkugodzinnym zwiedzaniem miasta.

Dobre pytania przed wyjazdem

Ile czasu zajmuje wyprawa na Birkę z Sztokholmu?
Zaplanuj na to cały dzień, bo wyprawa obejmuje podróż łodzią, zwiedzanie i powrót. Dokładny czas zależy od wybranej wycieczki, więc sprawdź jej rozkład przed wyjazdem.
Czy na Birce jest co zobaczyć poza wykopaliskami?
Na wyspie zwiedza się pozostałości osady i stanowisko cmentarzyska. Warto też obejrzeć związek z Hovgården na sąsiedniej wyspie Adelsö.
Dlaczego Birka nie leży nad morzem?
Ląd po zlodowaceniu wciąż się podnosi. Zatoka, nad którą leżała osada, z czasem stała się płytka i zamieniła się w jezioro.
Czy Birka to dzisiejsze miasto?
Nie. Birka to stanowisko archeologiczne na wyspie Björkö. Sztokholm powstał jako miasto w 1252 roku.
Kto był pierwszym misjonarzem na Birce?
Ansgar, który działał tam w IX wieku. Opisał go Rimbert w swoim żywocie misjonarza.
Czy na miejscu można zobaczyć kościół z czasów Ansgara?
Dawne zapisy wspominają o kościele w Birce, ale jego położenie nie jest pewne. Nie wiadomo więc, czy na miejscu da się go wskazać.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też