Przejdź do treści
W Szwecji
Południe

Smalandia: przewodnik po krainie szkła i jezior

Redakcja W Szwecji10 min czytania
Fot. Pudelek, CC BY-SA 4.0

Smalandia to historyczna prowincja w południowej Szwecji, znana z hut szkła, jezior i rozległych lasów. Dowiesz się z tego przewodnika, gdzie leży, jaka tu jest pogoda, które miejsca wybrać i ile dni warto przeznaczyć na zwiedzanie. Na końcu znajdziesz radę, od czego zacząć planowanie.

Gdzie leży Smalandia i jak ją zorganizować?

Smalandia to historyczna prowincja w południowej Szwecji, położona w regionie Götaland. Obejmuje centralną, wschodnią i południową część południowoszwedzkiej wyżyny. Od zachodu sąsiaduje z Halland i Västergötlandem, od północy z Östergötlandem, a od wschodu i południa z Blekinge i Skanią. Na Bałtyku graniczy z wyspą Öland.

Dziś region dzieli się niemal w całości na trzy okręgi: Jönköping na północnym zachodzie, Kronoberg na południowym zachodzie i Kalmar na wschodzie. Dla planującego to ważne, bo każdy okręg ma inny charakter, a dojazd między nimi zajmuje czas. Lepiej wybrać jedną lub dwie bazy niż zmieniać miejsca noclegu co dwa dni.

Jeśli planujesz więcej niż jeden region Szwecji, zajrzyj też do atrakcji Szwecji.

Ile dni wystarczy na Smalandię?

Na spokojne zwiedzanie wystarczy kilka dni. Region jest rozległy, a większość atrakcji leży poza dużymi miastami, więc sporo czasu zajmuje sam przejazd. Przy wyjeździe z samochodem można objechać część najciekawszych miejsc w jeden dłuższy weekend.

Dobrym pomysłem jest podział na dwie bazy. Jedna w okolicy Jönköping, nad jeziorem Vättern, druga w Kalmar lub Växjö. Taki układ pozwala zobaczyć zarówno przyrodę, jak i miasta bez ciągłego pakowania walizki.

Jak wygląda krajobraz Smalandii?

Smalandia to kraina lasów i jezior. Wysoczyzna jest w większości pokryta lasem, a gleba jest piaszczysta i kamienista, przez co rolnictwo jest tu trudne. Wyjątkiem są płaskie tereny wokół Kalmar, gdzie uprawy są możliwe.

Najwyższym punktem jest Tomtabacken, który ma 377 metrów wysokości. Powierzchnia prowincji jest zbliżona do powierzchni Belgii. Lasy zajmują około 50 procent terenu, grunty orne 14 procent, a łąki 7 procent. Region jest bogaty w jeziora i torfowiska. Wybrzeże na północy ma zatoki i archipelag wysp, a na południu płaskie, uprawne tereny.

Krajobraz przypomina północną Szwecję, ale bez głębokich dolin. Dla fotografów i miłośników wędrówek to dobra baza, bo ścieżki prowadzą przez las i wzdłuż wody.

Kiedy najlepiej jechać do Smalandii?

Latem temperatura w ciągu dnia jest w całym regionie podobna. W trzech największych miastach, Jönköping, Växjö i Kalmar, średnio wynosi około 22 stopni Celsjusza. Zimą w dzień bywa w okolicach zera, a noce w Jönköping są zwykle chłodniejsze, średnio około minus 5 stopni.

Smalandia leży na pograniczu klimatu oceanicznego i kontynentalnego, dlatego różnice między miastami nie są duże. Klimat zależy od tego, czy jesteś przy wybrzeżu, czy w głębi lądu.

Miejsce Typ klimatu Co to oznacza w praktyce
Kalmar, wybrzeże oceaniczny łagodniejsze zimy, chłodniejsze wiatry od morza
Växjö, południowe wnętrze oceaniczny podobny do wybrzeża, łagodne zimy
Jönköping, północny zachód kontynentalny wilgotny zimniejsze noce, większe wahania temperatur

Najwyższą temperaturę zmierzoną w Szwecji, 38 stopni Celsjusza, odnotowano w Målilla w czerwcu 1947 roku. To ciekawostka, a nie prognoza. Szwecja ma od 1100 do 1900 godzin słońca w roku, co daje duży rozrzut zależny od pogody.

Atrakcje Smalandii: szkło i Królestwo Kryształu

Region słynie z hut szkła. Część prowincji nazywana Królestwem Kryształu ma wiele hut, których tradycja sięga XVIII wieku. Centrum tej tradycji to Nybro, nazywane sercem „Glasriket”, czyli królestwa szkła. Kilka hut działa do dziś, a wiele z nich można odwiedzić.

Kalmar jest jednym z najstarszych miast Szwecji. Na średniowiecznym zamku w Kalmar w 1397 roku zawarto Unię Kalmarską. Miasto leży na wschodnim wybrzeżu, blisko wyspy Öland, i łączy zabytki z nadmorskim spacerem.

W Gränna warto spróbować cukierków polkagrisar, miętowych landrynek, a w miejscowym muzeum Andrée poznać historię wyprawy balonowej na biegun północny.

Które miasta w Smalandii wybrać?

Każde miasto ma inny charakter. Poniższa tabela pomaga wybrać bazę pod konkretne zainteresowania.

Miasto Okręg Co tam znajdziesz
Jönköping Jönköping największe miasto regionu nad jeziorem Vättern, nazywane „Jerozolimą Szwecji”
Eksjö Jönköping jedno z najlepiej zachowanych drewnianych miast w Szwecji
Gränna Jönköping cukierki polkagrisar i muzeum Andrée
Växjö Kronoberg siedziba okręgu, uniwersytet Linnaeus
Kalmar Kalmar średniowieczny zamek, nadmorska część miasta
Nybro Kalmar huty szkła w Glasriket
Oskarshamn Kalmar miasto nadmorskie z archipelagiem
Vimmerby Kalmar dom Astrid Lindgren i park jej bajek

Dla osób bez samochodu najwygodniej bazować w Jönköping, Växjö albo Kalmar, bo tam łatwiej o połączenia.

Jakie jeziora i parki narodowe odwiedzić?

Jeziora są jednym z największych atutów Smalandii. Jönköping leży nad jeziorem Vättern, a na tym jeziorze znajduje się Visingsö, największa wyspa jeziora. Bolmen w okręgu Kronoberg otacza gęsty las, a na jego wyspie Bolmsö można spędzić spokojny dzień.

Region ma cztery parki narodowe: Store Mosse, Norra Kvill, Blå Jungfrun i Åsnen. Store Mosse to rozległe torfowisko w pobliżu Värnamo, a Åsnen leży w południowej części regionu.

Góra Taberg w północno-zachodniej części prowincji jest rezerwatem przyrody, dobrym celem na krótką wędrówkę.

Jakie symbole i zwierzęta ma Smalandia?

Symbolem prowincji jest linneja, kwiat o nazwie łacińskiej Linnaea. Nazwano go na cześć botanika Carla Linneusza, urodzonego w Älmhult, który ulubioną roślinę uważał za szczególną. Herb regionu, nadany w 1569 roku, przedstawia czerwonego lwa z kuszą na złotym tle.

Zwierzęciem regionu jest wydra, a ptakiem drozd śpiewak. Te symbole często pojawiają się w pamiątkach i nazwach lokalnych produktów, co dobrze pokazuje, jak mocno region przywiązany jest do przyrody.

Jak Astrid Lindgren połączyła się z Vimmerby?

Astrid Lindgren, autorka książek dla dzieci, często opisywała w swoich historiach dzieciństwo spędzone na farmie w Smalandii. Jej bohaterowie, na przykład Emil z Lönneberga, czerpią z jej własnych przeżyć z wiejskiego życia w okolicach Vimmerby.

Ceglany budynek stacji kolejowej z czerwonym dachem, obok stoi pociąg pasażerski
Stacja kolejowa w Vimmerby, w tle widoczny pociąg Fot. Västgöten, CC BY-SA 3.0

Miasto ma dziś park tematyczny Astrid Lindgrens värld, w którym odwiedzający spotykają bohaterów jej książek. Park działa jako plenerowa atrakcja dla dzieci i dorosłych. Aktualną cenę wejścia znajdziesz na oficjalnej stronie parku, zanim wyruszysz w drogę. Na deptaku Storgatan zachowany jest średniowieczny układ ulicy, a w mieście stoi wiele drewnianych domów.

Jak Smalandia była kształtowana przez historię?

Region był kiedyś zbiorem kilkunastu małych, w dużej mierze niezależnych krain, od których wzięła się nazwa „małe ziemie”. Każda miała w epoce wikingów własne prawo. Około 1350 roku wprowadzono w Szwecji pierwszy ogólnokrajowy kodeks prawa, który ograniczył autonomię tych krain.

Najbardziej znanym buntem chłopskim było powstanie Dackefejden z lat 1542 i 1543, prowadzone przez Nilsa Dackego. Dacke bronił zamku Kronoberg, który dziś jest w ruinie. W XVII i XVIII wieku w regionie rozwinął się ruch religijny, który przyniósł rozwój przedsiębiorczości i budownictwa kościołów.

W XIX wieku bieda i słabe gleby skłoniły wielu mieszkańców do emigracji do Ameryki Północnej. Do dziś w Jönköping i okolicach działa wiele wolnych zborów, a region jest często nazywany szwedzkim pasem biblijnym.

Link partnerski Smalandia: noclegi. Znajdź nocleg

Kim są ludzie z Smalandii i co ich wyróżnia?

Smalandia słynie z przedsiębiorczości. Najbardziej znaną firmą regionu jest IKEA, założona w Älmhult. Jej założyciel Ingvar Kamprad pochodził właśnie z tego regionu, a pierwszy sklep firmy powstał w Älmhult.

W Älmhult urodził się też Carl Linneusz, botanik, który nazwał wiele roślin i gatunków. W XX wieku region był znany z niskiego bezrobocia, zwłaszcza w okolicach Gnosjö, gdzie wiele małych firm działa od pokoleń.

Mieszkańcy mają w Szwecji stereotyp oszczędnych i pracowitych ludzi. Żartuje się, że są ostrożni z pieniędzmi. Sami mieszkańcy często traktują to z przymrużeniem oka.

Jak dojechać do Smalandii i poruszać się po regionie?

Do Smalandii najłatwiej dotrzeć samochodem lub pociągiem do większych miast, a dalej autobusem regionalnym albo wypożyczonym autem. Między wsiami i mniejszymi miejscowościami połączenia są rzadsze, więc planowanie dnia wymaga sprawdzenia rozkładów. Lotnisko obsługujące region najlepiej wybrać na podstawie aktualnych połączeń.

Rozkłady jazdy i bilety sprawdź na oficjalnej stronie regionalnego przewoźnika w Smalandii. Jeśli zamierzasz odwiedzać jeziora, parki narodowe i wsie, samochód daje dużo większą swobodę.

Dla osób jadących zimą: południowa część regionu ma dość łagodne zimy, a w górach ośrodek narciarski Isaberg pod Hestrą jest dostępny drogą z Gislaved lub Jönköping.

Od czego zacząć planowanie wyjazdu do Smalandii?

Zacznij od wyboru jednej lub dwóch baz: Jönköping dla jezior i wsi z drewnianymi domami, Kalmar dla wybrzeża i szkła, Växjö dla spokojniejszego pobytu w lesie. Potem wybierz dwa lub trzy konkretne cele dziennie, bo odległości między nimi bywają duże.

Następnie sprawdź sezon. Latem region tętni życiem, a zimą wiele atrakcji ma ograniczone godziny. Na końcu zaplanuj transport i sprawdź aktualne rozkłady oraz bilety, zanim wybierzesz plan dnia.

Jaka jest religia w Smalandii i gdzie działają wolne zbory?

Smalandia ma wyższy poziom religijności i uczestnictwa w życiu kościelnym niż większość Szwecji. Większość prowincji należy do diecezji Växjö, a północne części leżą w diecezji Linköping.

Wolne zbory są szczególnie silne w okręgu Jönköping. W okręgach Kalmar i Kronoberg jest ich niewiele albo nie ma ich wcale. Różnica jest dobrze widoczna, gdy porówna się miejscowości nad jeziorem Vättern z wsiami na wschodzie regionu.

Dla odwiedzających oznacza to, że życie religijne w mniejszych miejscowościach jest mocno zakorzenione, a w niektórych wsiach może być mniej widoczne. Godziny otwarcia kościołów i nabożeństw zmieniają się, dlatego przed wizytą sprawdź je na stronie danej parafii albo zboru. Kościoły w regionie są też ciekawym celem dla osób, które interesują się architekturą i sztuką sakralną, bo wiele z nich pochodzi z dawnych epok.

Które wyspy i wybrzeże Smalandii wybrać na wypoczynek nad wodą?

Wybrzeże Smalandii dzieli się na dwie części. Na północy są zatoki i archipelag wysp, a na południu płaskie tereny uprawne. Dla osób szukających wody najciekawsze są trzy miejsca:

  • Oskarshamn, miasto nadmorskie z pobliskim archipelagiem, dobre na krótkie wyprawy łodzią.
  • Västervik, port w dawnej krainie Tjust, znany z kąpieliska Lysingsbadet, rozległego kompleksu campingowego i kąpielowego.
  • Kalmar, położony blisko wyspy Öland, leżącej na Bałtyku.

Klimat na wybrzeżu jest łagodniejszy niż w głębi lądu. Kalmar ma klimat oceaniczny, podobnie jak południowe wnętrze z Växjö. Morze łagodzi zimy i różnice temperatur, więc wybrzeże dobrze nadaje się na wypoczynek także poza sezonem letnim.

Jeśli łączysz wodę z innymi celami, najwygodniej wybrać Kalmar jako bazę. Stamtąd łatwo dojechać na wschód regionu i do zamku, który przypomina o średniowiecznej przeszłości miasta.

Jakie wąwozy i rzeki kształtują krajobraz Smalandii?

Rzeki i jeziora Smalandii powstały tam, gdzie skały są słabsze, spękane albo zwietrzałe. Lodowiec wyżłobił w podłożu liczne kotliny, dlatego jezior jest tu tak wiele. Rzeki Lagan i Nissan odprowadzają wodę z zachodniej części prowincji, a ich bieg w większości podąża za strefą słabych skał zwaną Protogine Zone.

Jeziora Rusken, Rymmen i Möckeln układają się wzdłuż wschodniej odnogi tej samej strefy. Wąwozy wcięte w skalne podłoże są częste w środkowej i północnej części regionu. Najbardziej znane są okolice Mörlunda, gdzie leżą bardzo wąskie wąwozy, węższe niż 50 metrów.

Dla odwiedzających oznacza to, że woda i skała są blisko siebie. Spacer brzegiem jeziora albo przejście wąwozem to dobry sposób na spokojny dzień bez długich dojazdów. Dobrze zabrać ze sobą wygodne buty, bo podłoże bywa kamieniste.

Jakie książki i muzyka opowiadają o Smalandii?

Smalandia pojawia się w literaturze, która sięga XIX wieku i wielkiej emigracji do Ameryki Północnej. Vilhelm Moberg napisał cykl powieści o szwedzkich wychodźcach, którzy opuszczali region. Te książki są jednym z najlepiej znanych obrazów tamtej epoki w Szwecji.

Na podstawie tych powieści powstał musical Kristina z Duvemåla. Muzykę napisali Benny Andersson i Björn Ulvaeus, znani z zespołu ABBA. Spektakl opowiada o rodzinie z tej prowincji, która wyrusza w podróż za ocean.

Astrid Lindgren pisała też o scenach ze swojego dzieciństwa na farmie w Smalandii. Jej opowieści pokazują wiejską codzienność, pracę w gospodarstwie i drobne przygody dzieci. Właśnie ta wiejska atmosfera przyciąga do regionu czytelników, którzy chcą zobaczyć miejsca znane z książek.

Dla planującego wyjazd to dobry pomysł, by przeczytać jedną z tych książek przed podróżą. Dzięki temu krajobraz i historia nabierają znaczenia już podczas zwiedzania:

  • powieści Vilhelma Moberga o emigrantach,
  • musical Kristina z Duvemåla,
  • opowieści Astrid Lindgren o dzieciństwie na farmie.

Jakie festiwale odbywają się latem w Smalandii?

Latem region gości kilka dużych festiwali muzycznych. Najbardziej znane to Emmabodafestivalen, który skupia się na muzyce elektronicznej i indie, oraz This is Hultsfred, organizowany w mieście Hultsfred, które jest znane właśnie z festiwalu popowego. Oba wydarzenia przyciągają publiczność z różnych części Szwecji.

Festiwale różnią się charakterem. Emmabodafestivalen stawia na muzykę elektroniczną i niezależną, a This is Hultsfred ma bardziej popowy profil. Oba odbywają się w sezonie letnim, więc termin i program trzeba sprawdzić przed wyjazdem.

Smalandia jest spokojniejsza niż duże miasta, więc festiwal może być dobrym pretekstem do wizyty w mniej znanych miejscowościach. W czasie wydarzenia dobrze zarezerwować nocleg z wyprzedzeniem. Dojazd na miejsce warto zaplanować osobno, zwłaszcza jeśli nocujesz w większym mieście.

Poza festiwalami region oferuje spacery po lasach i jeziorach. Dla osób, które chcą połączyć muzykę z przyrodą, najlepszy jest plan, w którym jeden dzień przeznaczysz na koncert, a pozostałe na wycieczki po okolicy.

Dobre pytania przed wyjazdem

Czy Smalandia to osobne państwo?
Nie, to historyczna prowincja w południowej Szwecji. Dziś region dzieli się na trzy okręgi administracyjne.
Czy Smalandia ma dużo gór?
Nie, to wyżyna pocięta jeziorami i lasami. Najwyższy punkt, Tomtabacken, ma 377 metrów.
Jaka pogoda jest latem w Smalandii?
W ciągu dnia latem temperatura w większych miastach jest zbliżona i wynosi około 22 stopni Celsjusza. Noce bywają chłodniejsze, zwłaszcza w głębi lądu.
Czy mogę zobaczyć park Astrid Lindgren w Vimmerby?
Tak, w Vimmerby działa park tematyczny oparty na książkach Astrid Lindgren. Aktualną cenę biletu znajdziesz na oficjalnej stronie parku.
Jakie są parki narodowe w Smalandii?
Region ma cztery parki narodowe: Store Mosse, Norra Kvill, Blå Jungfrun i Åsnen.
Co jest symbolem Smalandii?
Symbolem prowincji jest linneja, a zwierzęciem wydra. Ptakiem regionu jest drozd śpiewak.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też