Przejdź do treści
W Szwecji
Sztokholm

Muzeum Vasa w Sztokholmie: historia okrętu i plan wizyty

Redakcja W Szwecji6 min czytania
Muzeum Vasa w Sztokholmie
Fot. Peulle, CC BY-SA 4.0

Muzeum Vasa to morskie muzeum w Sztokholmie, otwarte 15 czerwca 1990 roku. Głównym eksponatem jest okręt wojenny z 1628 roku, który zatonął podczas pierwszego wyjścia w morze i po wydobyciu zachował się niemal w całości. Poniżej znajdziesz historię okrętu, opis wystaw, czas potrzebny na zwiedzanie i dojazd na wyspę Djurgården.

Czym jest Muzeum Vasa?

Muzeum Vasa to morskie muzeum na wyspie Djurgården, w części Sztokholmu zwanej Södra Djurgården. Adres to Galärvarvsvägen 14. Muzeum otwarto 15 czerwca 1990 roku, a jego zbiory należą do szwedzkiego Narodowego Muzeum Morskiego, Transportu i Wojskowości. Djurgården to wyspa w centrum Sztokholmu, częściowo objęta Narodowym Parkiem Miejskim, który powstał w 1995 roku. Dawniej była to królewska ostoja zwierzyny, a w XVI wieku nosiła nazwę Valmundsö. Muzeum leży w dawnym terenie stoczni marynarki wojennej, Galärvarvet, który dziś tworzy park. Obok wejścia w porcie cumują cztery statki muzealne. Sam Sztokholm ma około 14 wysp, a w mieście działa około 70 muzeów, więc wizytę w Vasie łatwo połączyć z innymi punktami dnia.

Nowoczesny budynek Muzeum Vasa z wystającymi masztami okrętu na tle trawnika i drzew
Muzeum Vasa w Sztokholmie, widok na budynek z masztami Fot. Holger.Ellgaard, CC BY-SA 3.0

Przed wizytą w Muzeum Wazy warto kupić bilet z przewodnikiem audio, bo ułatwi zwiedzanie słynnego okrętu. (link partnerski)

Historia okrętu Vasa

Okręt zbudowano w latach 1626 do 1628 w stoczni na Skeppsgården w Sztokholmie. Zamówił go król Gustaw II Adolf, który prowadził wojnę z Polską i Litwą (1626 do 1629). Był to czas, gdy Szwecja stała się jedną z największych potęg w Europie, a jej flota poniosła w latach dwudziestych XVII wieku kilka dotkliwych strat. W bitwie pod Oliwą w 1627 roku dwa duże okręty przepadły. Umowę na budowę podpisali 16 stycznia 1625 roku Henrik Hybertsson, zwany mistrzem Henrikiem, i Arendt de Groote. Okręt miał dwa pełne pokłady artyleryjskie, co było nowością w szwedzkiej flocie. Nazwa pochodzi od herbu rodu Vasa, którego rzeźbę umieszczono na rufie. Wodowanie odbyło się w marcu 1627 roku.

Dziób potężnego, zabytkowego drewnianego okrętu Vasa wspartego na podporach w hali muzealnej.
Okręt Vasa, widok na dziób jednostki w muzeum Fot. JavierKohen, CC BY-SA 3.0

Dlaczego okręt zatonął?

Vasa wypłynęła w morze 10 sierpnia 1628 roku. Przepłynęła około 1300 metrów i zatonęła kilka minut później, gdy zaczął wiać wiatr silniejszy niż lekka bryza. Okręt był niestabilny, bo za dużo ciężaru znajdowało się w jego górnej części. Mimo to rozkaz wypłynięcia wydano. Król przebywał wtedy z armią w Polsce i chciał jak najszybciej zobaczyć okręt na miejscu, we flagowej eskadrze rezerwowej w Älvsnabben w archipelagu sztokholmskim. Podwładni nie mieli odwagi otwarcie mówić o problemach ani przełożyć wypłynięcia. Rada Tajna Szwecji powołała komisję do ustalenia winnych, ale nikogo nie ukarano.

Odzyskanie okrętu w 1961 roku

Okręt leżał na dnie 333 lata. W 1961 roku wydobyto go niemal w całości. Archeolodzy morscy znaleźli w okolicach kadłuba tysiące przedmiotów, m.in. ubrania, broń, działa, narzędzia, monety, sztućce i jedzenie. Odnaleziono też szczątki co najmniej 15 osób. Zachowało się sześć z dziesięciu żagli. Przez lata okręt stał w tymczasowym muzeum Wasavarvet, gdzie był konserwowany specjalnym środkiem. Później przeniesiono go do budynku zbudowanego specjalnie dla niego. Badania nad jego zachowaniem trwają do dziś, a wiedza z wraku pomaga historykom zrozumieć budowę okrętów, technikę żeglugi i codzienne życie w XVII wieku.

Jak wygląda ekspozycja?

Główna hala mieści okręt oraz wystawy o jego historii. Nowy budynek ma duży miedziany dach ze stylizowanymi masztami, które pokazują rzeczywistą wysokość okrętu z pełnym ożaglowaniem. Części ścian pokryto drewnianymi panelami w ciemnoczerwonym, niebieskim, smolistoczarnym, ochrowożółtym i ciemnozielonym kolorze. Sufit i część wnętrz zostawiono jako goły, niemalowany beton. Okręt widać z sześciu poziomów, od stępki po górną część rufówki. Elementy, które trzeba było uzupełnić, nie są malowane, więc łatwo je odróżnić od oryginału. Wokół okrętu stoją modele i eksponaty pokazujące budowę, zatonięcie i wydobycie okrętu, a także tło historyczne Szwecji XVII wieku. W kinie działa film o wydobyciu okrętu, pokazywany w przemiennych wersjach językowych.

Ile czasu zająć wizytę?

Jedna wizyta wystarcza, żeby zobaczyć okręt, modele i wystawy o XVII wieku. Najwięcej czasu zabierają poziomy, na których można zatrzymać się przy każdej części okrętu, oraz film. Kto chce czytać opisy przy eksponatach, powinien zaplanować więcej czasu. Przed wejściem warto zostawić zapas na szatnię i kolejkę, zwłaszcza w sezonie. Muzeum dobrze łączy się z innymi atrakcjami na wyspie, więc wielu zwiedzających traktuje je jako jeden z punktów dnia, a nie cel sam w sobie.

Bilety i godziny otwarcia

Godziny otwarcia oraz ceny biletu normalnego i zniżek podaje oficjalna strona Muzeum Vasa, a zasady kupowania biletów zmieniają się, więc przed wyjazdem trzeba je sprawdzić właśnie tam. Warto zrobić to przed wyjściem z hotelu, bo informacje o godzinach i biletach są najbardziej podatne na zmiany.

Jak dojechać na wyspę Djurgården?

Djurgården leży w centrum Sztokholmu i połączona jest z miastem mostem Djurgårdsbron, który zbudowano przy okazji wystawy światowej w 1897 roku. Na wyspę dojeżdża się autobusem miejskim, zabytkowym tramwajem Djurgården lub taksówką. Z centrum można też skorzystać z metra w Sztokholmie i przesiąść się na autobus. Linie, rozkłady i sposób płatności za przejazd znajdziesz na stronie przewoźnika obsługującego transport na Djurgården. Trasy zmieniają się, więc przed wyjazdem warto zweryfikować przystanek najbliższy muzeum.

Od czego zacząć planowanie?

Zacznij od ustalenia, czy muzeum będzie głównym celem dnia, czy jednym z kilku punktów. Na wyspie leży skansen w Sztokholmie, czyli najstarsze na świecie muzeum na świeżym powietrzu, z tradycyjną szwedzką architekturą i zoo. Park rozrywki Gröna Lund działa tu od 1883 roku, a Muzeum Nordyckie pokazuje największy w Szwecji zbiór historii społecznej. Po zwiedzaniu można wrócić do centrum i przejść na Gamla Stan, czyli starówkę. Przed wyjazdem sprawdź godziny otwarcia i zasady zakupu biletów na oficjalnej stronie muzeum, bo to informacje, które zmieniają się najczęściej.

Jak powstało stałe muzeum dla Vasy?

W 1981 roku rząd Szwecji zdecydował, że okręt dostanie stałe muzeum. Ogłoszono konkurs na projekt budynku, do którego zgłosiło się 384 architektów. Zwycięzcami zostali Marianne Dahlbäck i Göran Månsson, a ich projekt nazwano Ask, czyli „pudełko”.

Budowę rozpoczęto na terenie i wokół suchego doku dawnej stoczni marynarki. Uroczystość inauguracji prowadził książę Bertil 2 listopada 1987 roku. W grudniu tego samego roku okręt przeholowano do zalanego doku pod nowym budynkiem. Latem 1989 roku, kiedy plac budowy udostępniono zwiedzającym, do jeszcze niedokończonego muzeum weszło 228 tysięcy osób. Muzeum oficjalnie otwarto 15 czerwca 1990 roku.

Wcześniej okręt oglądano w tymczasowej konstrukcji Wasavarvet, gdzie był poddawany zabiegom konserwacyjnym polietylenoglikolem. Zwiedzający mogli patrzeć na niego tylko z dwóch poziomów, a najbliżej można było podejść na 5 metrów. Nowe muzeum pozwala zobaczyć okręt z sześciu poziomów, od stępki po górę rufówki.

Jak Djurgården wyglądał przed muzeum?

Nazwa Djurgården pochodzi od parku łowieckiego króla Jana III. W lutym 1579 roku król zapowiedział, że na wyspie będą trzymane jelenie, renifery i łosie. W XVII wieku powstała tu arena do walk z udziałem zwierząt.

W 1667 roku zbudowano kilka domów dla kalekich marynarzy. Z nich wyrosła dzielnica Djurgårdsstaden, zachowana do dziś z drewnianymi budynkami z XVIII wieku. Marynarka wojenna przeniosła się w latach 80. XVII wieku do Karlskrony, a osiedle zaczęła zamieszkiwać zróżnicowana grupa ludzi.

Zachodnie wybrzeże wyspy było w XVII i na początku XVIII wieku małą stocznią. Marynarka wzniosła tam około 30 wiat na zimowe kwatery galer. W latach 70. XIX wieku zbudowano suchy dok, a w 1969 roku marynarka przeniosła się na Muskö. Na początku lat 70. XX wieku obszar przekształcono w strefę wypoczynkową, jaką jest dziś.

Wyspa zaczęła pełnić funkcję rozrywkową już pod koniec XVIII wieku. W 1801 roku otwarto teatr Djurgårdsteatern, który w XIX wieku był jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc. W latach 20. XIX wieku król Karol XIV Jan zbudował pałac Rosendal, znany dziś ze swojego parku.

Dobre pytania przed wyjazdem

Ile dni wystarczy na Muzeum Vasa?
Jedna wizyta wystarcza, żeby zobaczyć okręt i wystawy. Jeśli chcesz czytać wszystkie opisy i obejrzeć film, zaplanuj więcej czasu w ciągu dnia.
Czy okręt widać z kilku poziomów?
Tak, okręt widać z sześciu poziomów, od stępki po górną część rufówki. Każdy poziom pokazuje inny fragment konstrukcji.
Kiedy otwarto Muzeum Vasa?
Muzeum otwarto 15 czerwca 1990 roku. Okręt przez lata stał w tymczasowym muzeum Wasavarvet, zanim przeniesiono go do obecnej siedziby.
Jak długo okręt leżał na dnie?
Okręt leżał na dnie 333 lata, od zatonięcia w 1628 roku do wydobycia w 1961 roku.
Gdzie sprawdzić aktualne godziny i ceny?
Godziny otwarcia i ceny biletów podaje oficjalna strona muzeum. Warto zajrzeć na nią przed wyjazdem, bo mogły się zmienić.
Co jest na zewnątrz muzeum?
Przed muzeum cumują cztery statki muzealne, m.in. lodołamacz Sankt Erik i łódź ratunkowa Bernhard Ingelsson. Można je zobaczyć przy wejściu do portu.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też