Czym jest kanał Göta i ile ma kilometrów?
Kanał Göta ma 190 km długości, z czego 87 km zostało wykopanych lub wysadzonych w skałach. Jest częścią szlaku wodnego o długości 390 km, który biegnie od Göteborga na zachodnim wybrzeżu do Söderköping nad Morzem Bałtyckim. Po drodze szlak prowadzi przez jeziora Vänern i Vättern oraz rzekę Göta älv i kanał Trollhätte. Choć często mówi się o nich jako o jednym kanale, kanał Trollhätte i kanał Göta to osobne obiekty. Cały szlak nazywany jest w Szwecji Błękitną Wstęgą Szwecji. Jeśli chcesz najpierw poznać kraj w ogólnym zarysie, zacznij od atrakcji Szwecji.
Jak wyglądała budowa kanału Göta?
Pomysł połączenia południowej Szwecji kanałem pojawił się w 1516 roku, gdy biskup Hans Brask z Linköping przedstawił pierwsze propozycje. Realizację rozpoczęto dopiero na początku XIX wieku, a projekt prowadził Baltzar von Platen, dawny oficer szwedzkiej marynarki urodzony w Niemczech. Projekt zainaugurowano 11 kwietnia 1810 roku, a budżet wynosił 24 miliony riksdalerów szwedzkich. Prace trwały 22 lata i wzięło w nich udział ponad 58 000 robotników. Wstępne plany opracował szkocki inżynier Thomas Telford, który przyjechał do Szwecji w 1810 roku. Sprowadzono z Wielkiej Brytanii fachowców i sprzęt, nawet kilofy, łopaty i taczki. Kanał otwarto 26 września 1832 roku. Von Platen zmarł tuż przed tą datą i jest pochowany przy kanale w Motali.
Dlaczego kanał Göta przestał być potrzebny w transporcie?
Kanał miał skrócić drogę między wschodnim a zachodnim wybrzeżem Szwecji. Statki mogły dzięki niemu ominąć duże opłaty pobierane przez Danię w cieśninie Sund. Po wojnie krymskiej mocarstwa wymusiły zniesienie tych opłat, więc jeden z głównych powodów budowy przestał istnieć. Koleje, które pojawiły się w 1855 roku, były szybsze i nie wymagały zamykania na zimę. Kanał był nieprzejezdny przez pięć miesięcy w roku. Pod koniec lat 70. XIX wieku przewozy towarowe ograniczyły się do trzech grup: produktów leśnych, węgla i rudy. Ważnym dziedzictwem kanału jest fabryka Motala Verkstad, która powstała, by produkować maszyny potrzebne do budowy kanału. Później wytwarzała lokomotywy i tabor kolejowy, czyli to, co zastąpiło kanał w transporcie.
Jakie są wymiary łodzi i śluz na kanale?
Najważniejsze ograniczenia dla łodzi są następujące:
- maksymalna długość łodzi: 30 m,
- maksymalna szerokość łodzi: 7 m,
- maksymalne zanurzenie: 2,82 m,
- maksymalna wysokość łodzi nad linią wody: 22 m.
Na kanale jest 58 śluz. Najwyżej położony punkt to jezioro Viken, na wysokości 91,8 m n.p.m. Śluzy w Tåtorp i Borensberg są nadal obsługiwane ręcznie, a pozostałe działają automatycznie. Wybrane śluzy o największej różnicy poziomów:
| Śluza | Różnica poziomów (m) |
|---|---|
| Carl Johans slussar (siedem śluz) | 18,8 |
| Borenshult (pięć śluz) | 15,3 |
| Riksberg (potrójna śluza) | 7,5 |
| Karl Ludvig Eugéns slussar | 5,5 |
| Oskars slussar w Berg | 4,8 |
Którą część kanału wybrać na wyprawę?
Szlak dzieli się na kilka odcinków, a każdy ma inny charakter. Najczęściej wybierane miejsca przedstawia poniższa tabela.
| Miejscowość | Dlaczego tam zajrzeć |
|---|---|
| Söderköping | wschodni koniec kanału, dwa kościoły z początku XIII wieku |
| Motala | główne centrum kanału nad jeziorem Vättern, muzea |
| Karlsborg | twierdza, do której często płyną wycieczki |
| Töreboda | miejsce skrzyżowania kanału z linią kolejową Sztokholm Göteborg |
| Mariestad | małe historyczne miasto z katedrą |
| Trollhättan | miejsce, w którym kanał Trollhätte wpływa do jeziora Vänern |
| Göteborg | ujście rzeki Göta älv do Atlantyku |
Jeśli wyjazd ma być częścią dłuższej podróży, rozważ także wyprawę na Gotlandię.
Jak wybrać między własną łodzią a wycieczką statkiem?
Własną łodzią płynie się w sezonie żeglugi, a poza nim przejście wymaga wcześniejszej rezerwacji. Przed wyjazdem sprawdź terminy sezonu i godziny pracy śluz na kanale Göta na oficjalnej stronie administracji kanału. Opłata za przejście zależy od wielkości śluzy, więc aktualne stawki znajdziesz w cenniku opublikowanym przez administrację kanału. Jeśli nigdy nie pływałeś śluzami, przeczytaj wcześniej instrukcje dla żeglarzy i zawsze stosuj się do poleceń obsługi śluz.
Bez własnej łodzi można wybrać kilkudniowe wycieczki statkiem pasażerskim. Pełny przejazd całego kanału trwa cztery dni, a noce spędza się w doku. Bilety najczęściej kupuje się przez stronę przewoźnika, którą sprawdź w wyszukiwarce, wpisując nazwę przewoźnika wycieczek po kanale. Wiele wycieczek zatrzymuje się na krótko przy ciekawych miejscach, na przykład przy twierdzy w Karlsborgu.
Jaka pogoda towarzyszy wyprawie kanałem?
Najcieplej jest w lipcu, a najzimniej w styczniu i lutym. Poniższa tabela pokazuje średnie wartości z lat 1991 do 2020.
| Miesiąc | Średnia maksymalna (°C) | Średnia dobowa (°C) | Średnia minimalna (°C) | Opady (mm) |
|---|---|---|---|---|
| Styczeń | −0,1 | −2,7 | −5,3 | 35,4 |
| Luty | 0,0 | −2,8 | −5,6 | 23,8 |
| Marzec | 3,9 | 0,0 | −3,9 | 28,5 |
| Kwiecień | 10,2 | 4,8 | −0,6 | 31,0 |
| Maj | 16,3 | 9,9 | 3,5 | 37,5 |
| Czerwiec | 19,2 | 13,7 | 8,2 | 44,5 |
| Lipiec | 21,6 | 16,2 | 10,8 | 65,7 |
| Sierpień | 20,2 | 15,0 | 9,8 | 61,1 |
| Wrzesień | 15,1 | 10,7 | 6,3 | 58,8 |
| Październik | 9,8 | 5,6 | 1,4 | 44,3 |
| Listopad | 3,8 | 1,5 | −0,8 | 46,0 |
| Grudzień | 0,8 | −1,4 | −3,6 | 39,3 |
Najwięcej deszczu spada w lipcu, a najmniej w lutym. Ogólny obraz klimatu znajdziesz w artykule o pogodzie w Szwecji. Jeśli chcesz porównać zupełnie inną część kraju, zobacz Kirunę.
Co zobaczyć w Motali i Söderköping?
W Motali warto zobaczyć Motala Motor Museum z zabytkowymi samochodami, motocyklami i sprzętem z pierwszej połowy XX wieku. Warto też zobaczyć muzeum radiowe oraz stare zakłady Motala Works, gdzie działają wystawy w historycznych budynkach. W mieście stoi kościół z XIII wieku, a przy kanale znajduje się grób Baltzara von Platena. Plażę Varamon też warto mieć na liście.

Söderköping leży około 15 km na południowy wschód od Norrköping. Jest to wschodni początek kanału, a więc dobre miejsce na start wyprawy. Warto zobaczyć dwa kościoły zbudowane na początku XIII wieku: Kościół św. Wawrzyńca oraz kościół w Drothem. W centrum miasta są też drogi wspinaczkowe. Jesienią odbywa się średniowieczny festiwal o nazwie Söderköpings gästabud.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu na kanał Göta?
Na początku wybierz formę wyprawy: własna łódź albo wycieczka statkiem. Dla łodzi sprawdź wymiary, czyli długość 30 m, szerokość 7 m, zanurzenie 2,82 m i wysokość 22 m. Jeśli wypływasz własną łodzią, zaplanuj przejścia na podstawie godzin pracy śluz i terminów sezonu. Wybierz odcinek, który pasuje do czasu, jaki masz do dyspozycji. Dla pełnego przejazdu rezerwuj wcześniej, bo wycieczki kilkudniowe mają ograniczoną liczbę miejsc. Przed wyjazdem zajrzyj na oficjalne strony przewoźników i instytucji związanych z żeglugą.
