Jakie ciekawostki o Szwecji i Szwedach warto znać przed wyjazdem?
Szwecja zajmuje powierzchnię 450 295 km² i leży na Półwyspie Skandynawskim w północnej Europie. Graniczy z Norwegią na zachodzie i północy, z Finlandią na wschodzie, a od południa dzieli ją z Danią morska granica. Najwyższy szczyt to Kebnekaise, mający 2097 metrów, a najdłuższa rzeka to Klarälven-Göta älv, licząca 720 km.
Stolica, Sztokholm, leży nad jeziorem Mälaren i Bałtykiem. Miasto zbudowano na wielu wyspach, a jego centrum tworzy 14 wysp połączonych mostami. Więcej o miejscach i trasach znajdziesz w tekście o atrakcjach Szwecji.
Dlaczego Szwecja to kraj lasów i jezior? Geograficzne ciekawostki Szwecji
Lasy i tereny leśne zajmują 69 procent powierzchni kraju. Użytki rolne to tylko 8 procent. Szwecja ma około 95 700 jezior, a według jednego z przewodników wysp w kraju jest około 270 tysięcy.
Największe jezioro to Vänern, o powierzchni 5648 km². Należy do czterech największych jezior kraju, obok Vättern, Mälaren i Hjälmaren, które leżą w środkowej części kraju. Wiele z nich służy do produkcji energii wodnej, zwłaszcza na północy.
Na północy i zachodzie kraju rozciąga się pagórkowaty i górzysty teren zwany Norrland. Stanowi on ogromną część powierzchni Szwecji, a zamieszkuje go niewielu ludzi. Szczegóły o jeziorach i wybrzeżu opisuje tekst o jeziorach Szwecji.
Jaki klimat ma Szwecja i kiedy jest najwięcej światła?
Większość kraju ma klimat umiarkowany, mimo północnej szerokości geograficznej. Północ ma klimat subarktyczny, a środkowa część klimat wilgotny kontynentalny. Zimy na południu bywają łagodne, a jesień może przejść bezpośrednio w wiosnę.
Długość dnia zmienia się bardzo mocno. Sztokholm ma ponad 18 godzin światła pod koniec czerwca, a około 6 godzin pod koniec grudnia. Na północ od koła podbiegunowego słońce w części lata nie zachodzi, a w części zimy nie wschodzi.
Szwecja otrzymuje od 1100 do 1900 godzin słońca rocznie. Większość kraju dostaje od 500 do 800 mm opadów rocznie, a południowy zachód od 1000 do 1200 mm. Rekordowe wartości to 38 stopni w Målilli w czerwcu 1947 roku oraz minus 52,6 stopnia w Vuoggatjålme 2 lutego 1966 roku. Sezon zimowy opisuje tekst Szwecja zimą.
Kiedy zaczęła się historia Szwecji i jak wyglądała Birka?
Dzieje Szwecji sięgają około 12 000 roku p.n.e., kiedy na południu kraju, w dzisiejszej Skanii, pojawiły się obozy myśliwych reniferów kultury Bromme. Rzymski historyk Tacyt opisał Swesów w swojej Germanii z 98 roku n.e. Wspominał ich także okrętami, które miały dziób z obu stron.

Ważnym ośrodkiem handlu była Birka na wyspie Björkö. Powstała około 750 roku jako port handlowy i leżała na szlaku od Bałtyku do Bizancjum. Około 975 roku została opuszczona, a w pobliżu powstała Sigtuna, około 35 km na północny wschód. Wykopaliska ujawniły tysiące grobów, monety i wyroby jubilerskie.
Co Wikingowie z Szwecji robili poza domem?
Szwedzcy Wikingowie wyprawiali się głównie na wschód i południe. Docierali do Finlandii, krajów nadbałtyckich, Rusi, Morza Czarnego i dalej aż do Bagdadu. Szlakiem Dniepru płynęli do Konstantynopola, gdzie część z nich służyła jako gwardia cesarza bizantyjskiego, znana jako Gwardia Waregów.
Wielu historyków uważa, że to właśnie Szwedzi zwani Rusami założyli pierwsze państwo ruskie, Kijowską Ruś. Ich wyprawy upamiętniają kamienie runiczne, na przykład kamienie z Greków i kamienie waregskie. Ostatnia duża wyprawa, Ingvara Dalekowędrownego na południowy wschód od Morza Kaspijskiego, zakończyła się klęską. Upamiętniają ją kamienie Ingvara, a żaden z nich nie wspomina o ocalałych.
Jak powstało królestwo i dlaczego Sztokholm ma krwawą kartę?
Historycy wiążą początek królestwa z połączeniem Svealandu i Götalandu pod jednym władcą, a za pierwszych monarchów uznaje się Erika Zwycięskiego i jego syna Olofa Skötkonunga w X wieku. W 1397 roku królowa Małgorzata I połączyła Szwecję, Norwegię i Danię w unię kalmarską. Unia trwała do 1523 roku.
W 1520 roku król duński Krystian II kazał wymordować szwedzkich szlachciców w Sztokholmie. Wydarzenie znane jest jako krwawa łaźnia sztokholmska. Rok później szlachta wybrała na króla Gustawa Wazę, a 6 czerwca 1523 roku uznaje się za początek nowoczesnej Szwecji. Dziś ta data jest świętem narodowym.
Pierwsze zebranie przedstawicieli różnych stanów odbyło się w 1435 roku w Arboga. Monarchia stała się dziedziczna w 1544 roku.
Link partnerski Szwecja: noclegi. Znajdź nocleg
Jak wyglądało Imperium Szwedzkie i dlaczego Szwecja straciła Finlandię?
W XVII wieku Szwecja stała się wielką potęgą europejską. Brała udział w wojnie trzydziestoletniej, a w latach 1611 do 1721 działało Imperium Szwedzkie, które kontrolowało znaczną część Bałtyku. Część terytoriów zdobytych w tym czasie utracono w XVIII i XIX wieku.
W 1809 roku Finlandię zajęła Rosja. Ostatnia wojna, w której Szwecja uczestniczyła bezpośrednio, miała miejsce w 1814 roku. Wtedy Norwegia weszła w unię personalną ze Szwecją, która trwała do 1905 roku.
Jak działa dzisiejsza Szwecja?
Szwecja jest monarchią konstytucyjną z parlamentem. Władzę ustawodawczą ma Riksdag, który liczy 349 posłów i działa jednoizbowo. Kraj dzieli się na 21 okręgów administracyjnych, zwanych län. Szwecja ma ciekawostki kulturowe także w podziale na 25 prowincji, czyli landskap, które wiążą się z tożsamością, a nie z administracją.
Król Karol XVI Gustaw nie ma władzy wykonawczej. Konstytucja wymaga, by monarcha był luteraninem. Szwecja weszła do Unii Europejskiej w 1995 roku, ale w referendum z 2003 roku nie zdecydowała się przyjąć euro.
Komitet Nobla z siedzibą w Sztokholmie przyznaje wszystkie nagrody poza pokojową, którą wręcza się w Oslo. Ta różnica wynika z dawnej unii obu krajów.
Turystyczne ciekawostki Szwecji: co warto zobaczyć w Sztokholmie i na wyspach?
Djurgården to dawny teren łowiecki rodziny królewskiej, dziś park na wyspie. Znajdują się tam muzeum na wolnym powietrzu Skansen, park rozrywki Gröna Lund, Muzeum Vasa z zachowanym XVII-wiecznym okrętem oraz ABBA The Museum. W Gamla Stan, czyli Starym Mieście, stoi Pałac Królewski i gmach parlamentu.
Karlskrona, nad Bałtykiem, jest wpisana na listę UNESCO jako baza szwedzkiej marynarki od XVII wieku. Most Öresund łączy Malmö z Kopenhagą. Na wyspie Gotland leży Visby, dawne centrum handlu Ligi Hanzeatyckiej z imponującym murem miejskim.
Aktualne godziny otwarcia Muzeum Vasa warto sprawdzić na oficjalnej stronie muzeum przed wizytą.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu do Szwecji?
Zacznij od wyboru regionu. Norrland zajmuje ponad połowę kraju, jest rzadko zaludniony i nadaje się na wyprawy na łono natury oraz zimowe sporty. Svealand to środek kraju z Sztokholmem i Uppsalą. Götaland na południu kryje średniowieczne miasta, katedry i największe jeziora.
Waluta to korona szwedzka (SEK). Numer alarmowy to 112. Obowiązuje ruch prawostronny, a sieć elektryczna ma 230 V i 50 Hz, z wtyczkami typu Europlug. Jeśli rozważasz podróż kamperem po Szwecji, wcześniej sprawdź zasady parkowania i kempingów.
Przed wyjazdem sprawdź aktualne informacje o transporcie publicznym na oficjalnej stronie lokalnego przewoźnika w wybranym mieście.
